امتیاز کاربر:  / 2
ضعیفعالی 

بی شک اولین هدف بسته بندی مواد غذایی ظرفی برای نگهداری ، محافظت و جابجایی راحت تر غذا بوده است . در سال 1790 ناپلئون به دنبال راه کاری برای نگهداری طولانی مدت مواد غذایی سربازان سپاهش بود و جایزه ای هم برای مبدع چنین روشی در نظر گرفت ؛ نهایتا طرح پیشنهادی نیکلاس آپرت بنیان صنعت کنسرو سازی شد و زاویه دید جدیدی به بسته بندی مواد غذایی گشود که عملا بسته بندی را وارد عرصه صنعت کرد ؛ صنعتی که امروز یکی از وسیعترین و پر شاخه ترین آنها به شمار میرود. اهمیت بهداشتی و اقتصادی آن به حدی است که به روز ترین علوم و تکنولوژی ها را با خود درگیر نموده است. تا جایی که ژاپن ،کشوری پیشرو در خلق تکنولوژی های مدرن ، تلاش می کند تا  در زمینه بسته بندی مواد غذایی جایگاه خود را حفظ کرده و حرف اول را در دنیا بزند. از دید تکنولوژیست صنایع غذایی وظیفه ی یک بسته بندی در درجه اول حفاظت از ماده غذایی است.

 گرچه فاکتور های متعددی مورد ارزیابی این کارشناس قرار میگیرد اما در ارزیابی تمام این فاکتور ها اولین و مهمترین پرسش حفاظت و ایمنی ماده غذایی است . اولین سوالاتی که کارشناس صنایع غذایی درباره یک بسته بندی جدید مطرح می کند ترکیبات به کار رفته در ساخت آن  و ماده غذایی هدف است. البته کار به همین سادگی و با طرح دو سوال ساده تمام نمیشود . در واقع کارشناس با طرح این سوالات متوجه میشود که این بسته بندی چه مراحلی را در فرایند نگهداری و مصرف ماده غذایی طی خواهد کرد و چه انتظاراتی را باید برآورده سازد. تکنولوژیست صنعت غذا برای حفاظت از ماده غذایی تولید شده در درجه اول خود بسته بندی را مورد ارزیابی قرار می دهد و همیشه به دنبال استفاده از گزینه ای می گردد که در برابر ترکیبات ماده غذایی خنثی باشد و وارد واکنش نشود ؛ سپس موارد خارجی آسیب زننده  و قدرت محافظت کنندگی بسته بندی در برابر آنها را بررسی می کند. قدرت درز بندی مناسب ، ممانعت از نفوذ اکسیژن و رطوبت ، مقاومت حرارتی ، مقاومت در برابر فشار ، انعطاف پذیری ، سهولت در استفاده ، مقرون به صرفه بودن و بسیاری موارد دیگر همه فاکتور هایی هستند که کارشناس صنایع غذایی به آنها توجه می کند . نتیجه این ارزیابی ها قابل استفاده بودن بسته بندی در مورد ماده غذایی را تایید یا رد می کند . گرچه پیچیده ترین و حساس ترین ارزیابی ، ارزیابی تکنیکی و ایمنی آن است اما بسته بندی ماده غذایی ، توسط مصرف کننده ها ، بازاریاب ها ،روانشناس ها ، گرافیست ها ، سرمایه گذار ها و فعالان محیط زیست هم مورد بررسی قرار می گیرد و حتی ممکن است نامناسب تشخیص داده شود. اولین نکته که در مورد یک بسته بنده ماده غذایی جلب توجه می کند ظاهر آن است. حالت ماده غذایی ، نوع پر شدن ، فرایند هایی که پس از بسته بندی انجام میشود ، عمر ماندگاری محصول ، گنجایش ، حجم و وزن  تاثیر زیادی روی فرم بسته بندی دارد و مورد توجه کارشناس صنایع غذایی است، همچنین ممکن است محدودیت هایی را برای طراح بسته بندی بوجود آورد اما در یک نگاه کلی از دید تولید کننده آنچه در مورد یک بسته بندی اهمیت دارد تاثیر آن بر مصرف کننده و جذب هر چه بیشتر مشتری است و کیفیت ، نحوه ارائه و سایر ویژگی های بسته بندی در مراحل بعد قرار میگیرند. بازار گسترده و تنوع بسیار بالای محصولات شرایط رقابتی سختی برای تولید کنندگان ایجاد کرده است . طبیعتا هر تولید کننده ای به دنبال کسب بیشترین سهم ممکن در بازار است و این تلاش باعث افزایش روز به روز کیفیت بسته بندی ها میشود. در کنار این امر ، اطلاع رسانی به مشتری درباره نکات ایمنی ، بهداشتی و استاندارد های یک بسته بندی جدید ، که خود از شگرد های بازاریابی است ، مصرف کننده را در حد یک ارزیاب نظری آگاه کرده است تا حدی که امروزه مصرف کننده دغدغه جدی در مورد بهداشتی بودن بسته بندی ماده غذایی که تهیه می کند ندارد. این مساله کار را برای ورود محصولات جدید به بازار راحت تر می کند ، چرا که مشتری با مطالعه لیبل محصول اطلاعات لازم را در مورد بهداشت و ایمنی آن بدست می آورد و در صورت داشتن استاندارد های لازم ، ترس از آسیب سلامتی تاثیر زیادی بر انتخاب نشدن محصول از سوی مشتری ندارد. اما نحوه ارائه همین اطلاعات بر روی بسته بندی یا به عبارتی لیبلینگ محصول می تواند بسیار تاثیر گذار باشد. در بازار امروزی برند های زیادی یک نوع محصول را با مجوز ها و استاندارد های لازم و کیفیت های نزدیک به هم تولید می کنند در نتیجه رقابت در جلب مشتری شدید و بسیار ظریف است. طبیعتا در شرایط رقابتی این چنینی تاثیر شانس در انتخاب شدن بیشتر میشود. از نظر آماری مدیریت و برنامه ریزی دقیق برپایه چنین شرایط تصادفی بسیار پرخط و از نظر اقتصادی توجیه نشده است. لذا مدیران تلاش می کنند تا پایه محکم تری برای برنامه ریزی های تولید و عرضه محصول خود بیابند. در این بین روانشناس ها شناخت بهتر و بیشتر از مصرف کننده را رمز حداکثر نمودن شانس موفقیت می دانند و با ارائه الگوهایی در خصوص تاثیر رنگ ها در بسته بندی و یا استفاده از بسته بندی های عروسکی  راه کار هایی را برای رسیدن به این هدف پیشنهاد می دهند.  از طرفی برخی کارشناسان بازاریابی معتقد اند در مورد محصولات غذایی مانند شیر که مصرف عمومی دارد یا نوشابه های خانواده که طیف وسیعی از مصرف کننده ها را در بر می گیرد استفاده از چنین راه کار هایی باعث جلب توجه یک عده و از دست دادن عده دیگری از مشتری ها می شود. بعلاوه چنین تکنیک هایی به راحتی قابل رقابت است و علاوه بر هزینه زیادی که در بر دارد ، اغلب خیلی زود عادی میشوند. گرچه بیشترمعمولا برای متفاوت بودن یک محصول انتظار میرود تفاوت زیادی بین آن برند خاص با محصولات مشابه دیده شود اما سیاستی که برخی تولید کنندگان در پیش گرفته اند تمرکز بر واضح ترین شباهت های بین محصولات مشابه با برند های متفاوت است. یکی از این موارد لیبلینگ است. امروزه با توجه به صحبت های زیادی که درباره رژیم های غذایی ، چاقی ، دیبات ، بیماری های قلبی و ... میشود جدول ترکیبات و ارزش تغذیه ای محصول نکته ایست که بسیاری از مشتری ها پس از قیمت و تاریخ های مصرف به آن رجوع می کنند. لذا محصولی که جدول تغذیه ای یا حد اقل میزان انرژی تغذیه ای ماده غذایی را در لیبل خود می گنجاند بیشتر مورد توجه مصرف کننده قرار می گیرد و یا در مورد نوشابه خانواده که توسط برند های متفاوت با شباهت های زیاد و قیمت های بسیار نزدیک به هم عرضه میشوند ، استفاده از بطری  پلاستیکی که جلای شیشه ای دارد تفاوت چشمگیری در نظر مشتری ایجاد میکند و از آنجا که این تکنیک جدید به حساب می آید و تکنولوژی آن در اختیار شرکت های زیادی نیست می تواند فاکتور مهم و تاثیر گذاری به حساب آید. اما در نهایت نتیجه ای که از نگاه کلی به بسته بندی مدرن مواد غذایی بدست می آید این است که حقیقتا بسته بندی فراتر از صنعت است ، آمیخته ای از علوم و تکنیک های مهندسی ، روانشناسی ، بازاریابی ، اقتصاد ، مدیریت و طراحی و گرافیک.

علی ابراهیمی پور

دانشجوی کارشناسی ارشد علوم و صنایع غذایی

 

این مطلب به طور اختصاصی جهت چاپ در نشریه هنر بسته بندی نوشته شده است

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

 2017 / 1396

☼بازدید کل: 461,638 ☼امروز: 216 ☼دیروز: 363 ☼این صفحه: 977 ☼آنلاین: 3 جزئیات